11 Ιουλίου 2017 | Κάθε μέρα |

Το «αναπτυξιακό μας πρόβλημα» οι «νέες καινοτομίες» και οι φορείς της «δίκαιης ανάπτυξης» στο νησί μας

Είναι φανερό ότι σιγά – σιγά σχηματίζεται το απαραίτητο περιβάλλον έτσι ώστε να μπουν δυναμικά στο παιχνίδι της ανάπτυξης νέες δυνάμεις, αυτές που μέχρι σήμερα δεν είχαν προνομιακή σχέση με την αγορά. Να μπουν στο παιχνίδι με τους δικούς τους όρους και όχι με τους όρους της αγοράς.

Το «αναπτυξιακό μας πρόβλημμα»

Μιλώντας ειδικά για τη Λέσβο, το «αναπτυξιακό μας πρόβλημα» είναι πολύ συγκεκριμένο: Ο «τόπος» προσφέρει τεράστιες δυνατότητες σε πάρα πολλούς τομείς ενώ οι άνθρωποι που κατοικούν σε αυτό τον τόπο έχουν (ή μπορούν εύκολα να αποκτήσουν) τις δεξιότητες τις ικανότητες και τις γνώσεις προκειμένου να αξιοποιήσουν αυτές της δυνατότητες.

Παρ´ όλα αυτά αφενός μεν μεγάλα τμήματα του «τόπου» παραμένουν ανεκμετάλλευτα σε βαθμό εγκατάλειψης (και εδώ δεν μιλάμε μόνο για την καλλιεργήσιμη γη) είτε οι δυνατότητες που αυτός προσφέρει δεν αξιοποιούνται πλήρως, ενώ από την άλλη μεγάλα τμήματα των ανθρώπων που κατοικούν σε αυτόν τον τόπο,  είναι άνεργοι, ενώ όσοι έχουν δουλειά, τα εισοδήματα τους δεν τους επιτρέπουν να ζήσουν με αξιοπρέπεια.

Εμφανίζεται δηλαδή μια αντίφαση που εύκολα μπορούμε να συμφωνήσουμε όλοι και όλες ότι αποτελεί τον πυρήνα του «τοπικού αναπτυξιακού μας προβλήματος» την οποία πρέπει, πρώτα, να επιχειρήσουμε να την εξηγήσουμε, προκειμένου να μπορέσουμε να την λύσουμε.

Το πρόβλημμα των κεφαλαίων

Ενας «ορθόδοξος» οικονομολόγος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι αυτό το γεγονός οφείλεται σε «έλλειψη κεφαλαίων», δηλαδή δεν υπάρχουν στο νησί οι απαραίτητοι εκείνοι χρηματικού πόροι οι οποίοι θα μπορέσουν να «θέσουν σε κίνηση τις δυνατότητες που προσφέρει ο τόπος και που έχουν οι άνθρωποι του».

Αυτό σε γενικές γραμμές είναι σωστό. Όλοι και όλες γνωρίζουν ή διαισθάνονται ότι «πάνω στο νησί» δεν υπάρχουν «επαρκείς χρηματικοί ιδιωτικοί πόροι» που θα μπορούσαν να γίνουν «επενδύσεις».  Εαν όμως δεχτούμε ως αληθινή την εξήγηση «της έλλειψης τοπικών κεφαλαίων» τότε η λύση φαντάζει απλή: «Να εισρέουν κεφάλαια από έξω» και αυτό μπορεί να γίνει με δυο τρόπους η με συνδυασμό τους. Ο ένας είναι να έλθουν ιδιωτικά κεφάλαια, δηλαδή να προσελκυστούν  «ξένες επενδύσεις» και ο άλλος «κρατικά κεφάλαιο» δηλαδή κάποιας μορφής δημόσιων χρηματοδοτήσεων.

Μιλώντας για το πρώτο, δηλαδή την «εισαγωγή ιδιωτικών κεφαλαίων στο νησί» θα πρέπει να συμφωνήσουμε ότι εδώ υπάρχουν μια σειρά από προϋποθέσεις, που, τώρα πια, δεν τις εκπληρώνει το τόπος μας: Το μικρό μέγεθος της τοπικής αγοράς, η απόσταση του από μεγάλες αγορές, ο πληθυσμός και ειδικότερα ο ενεργός πληθυσμός που διαρκώς συρρικνώνεται δεν δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για μεγάλες ιδιωτικές επενδύσεις. Για την ακρίβεια, με αυτά τα δεδομένα μπορούν να προσελκυστούν «μεγάλες ιδιωτικές επενδύσεις» σε πολύ συγκεκριμένους τομείς που αφενός μεν δεν απαιτούν  άφθονο εργατικό δυναμικό, αφετέρου δε θα απευθύνονται αποκλειστικά στην εξωτερική αγορά για την διάθεση των προϊόντων τους.

Αναφορικά με τις δημόσιες χρηματοδοτήσεις, τα τελευταία δυο χρόνια αρχίζουν να φαίνονται σημαντικά σημάδια που δείχνουν ότι το έχει αντιληφθεί η κυβέρνηση και το έχει θέσει στις άμεσες προτεραιότητές της. Οι αυξήσεις στο σκέλος του περιφερειακού ΠΔΕ, το ειδικό αναπτυξιακό, η μεγάλη ενίσχυση του περιφερειακού προγράμματος για την αγροτική ανάπτυξη, είναι σαφή δείγματα ότι για το επόμενο διάστημα θα πρέπει να αναμένουμε εισροή πόρων από δημόσιες πηγές, περιορισμένες μεν, αλλά σημαντικές για τα τοπικά μας δεδομένα.

Οι κάτοικοι του νησιού, φορείς της «νέας – δίκαιης ανάπτυξης του»

Όλα τα αναπτυξιακά σχέδια θα μείνουν «ασκήσεις επί χάρτη», αν δεν απαντηθεί το βασικό: ποιοι θα είναι ο «φορείς της ανάπτυξης».

Είναι φανερό, ότι σε συνθήκες όπου η προσέλκυση μεγάλων ιδιωτικών κεφαλαίων είναι, υποχρεωτικά περιορισμένη, ενώ η μόχλευση δημοσίων πόρων είναι αυτή που κυρίως θα ενισχύσει χρηματοδοτικά την τοπική κοινωνία , μεγάλο βάρος θα πρέπει να δοθεί στο δεύτερο σκέλος των προϋποθέσεων της ανάπτυξης, δηλαδή στο τοπικού ανθρώπινο δυναμικό: Υποχρεωτικά, οι φορείς της «νέας ανάπτυξης», δεν μπορεί να είναι άλλοι, από τους κατοίκους των νησιών και την ζωντανή εργασία τους, που η κρίση και τα μνημόνια, συνεχώς απαξιώναν.

Ομως η ζωντανή εργασία στα νησιά έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: Η οποία «αναπτυξιακή κατεύθυνση» σε αυτά δεν μπορεί παρά να στηρίζεται παρά μόνο στις συγκεκριμένες δυνατότητες, που ο κόσμος της εργασίας έχει ή που μπορεί εύκολα να αποκτήσει.

Αυτές οι δυνατότητες δεν είναι μόνο, όσες κατά καιρούς έχουν «πουληθεί» στην αγορά στη διαδικασία της μισθωτής εργασίας. Οι γνώσεις, ο δεξιότητες, τα ταλέντο, οι παραδοσιακούς τεχνογνωσίες, είναι μια τεράστια προίκα, που η καπιταλιστική ανάπτυξη των νηπίων, για δεκαετίες είχε απαξιώσει.

Οταν επενδύεις με βάση την εργασία που μπορεί ο κάθε ένας να προσφέρει, τότε «σπάει» μια βασική σύμβαση του καπιταλισμού, αυτή που θέλει, από τη μια πλευρά επιχειρηματίες – επενδυτές και από την άλλη υπάλληλους -εργαζόμενους.

Η επένδυση «δια της εργασίας» υποχρεωτικά απαιτεί σχέσεις ισοτιμίας, αλληλοβοήθειας και αλληλεγγύης.

Οι «νέες καινοτομίες» που πραγματικά έχουμε ανάγκη

Αυτή ακριβώς θα είναι η «νέα καινοτομία» στην παραγωγική δραστηριότητα, που θα δώσει την ώθηση για τον νέο κύκλο ανάπτυξης του νησιού μας.  Μια παραγωγική δραστηριότητα που στηρίζεται κατά κύριο λόγο στη ισότιμη εργασία των παραγώγων.

Οι νέες τεχνικές διαχείρισης της ανάπτυξης, εκ´ των πραγμάτων απαιτούν μεγάλη απασχόληση ζωντανής εργασίας (π.χ εναλλακτικός τουρισμός, βιολογικές καλλιέργειες, δίκτυα επιχειρήσεων κλπ). Προϋποθέτουν τη γνώση από τους πολλούς. Προϋποθέτουν ακόμα και τη συμμετοχή της παραδοσιακής γνώσης. Αυτό όμως για να είναι αποτελεσματικό προϋποθέτει την «κοινωνικοποίηση της ανάπτυξης» την ισότιμη συμμετοχή και σε τελική ανάλυση ένα συμμετοχικό μοντέλο ανάπτυξης και άρα λειτουργίας της τοπικής κοινωνίας.

Ο συνεργατισμός, η αλληλεγγύη, η συνεργασία, είναι τα υλικά αυτής της «νέας καινοτομίας» που είναι βαθειά ριζωμένα στην συνείδηση των κατοίκων του νησιού και που σήμερα είναι ανάγκη να τα ξαναφέρουμε στην επιφάνεια!

Επιπλέον η παραγωγός-εργασία και η σε νέα βάση οργάνωση της, λίγες πιθανότητες έχει να πετύχει  αν ταυτόχρονα με την παραγωγή  δεν μπορέσει να εντοπίσει και εκείνες τις πραγματικές και ανθρώπινες ανάγκες που μπορεί να ικανοποιήσει με την εργασία της. Και ταυτόχρονα αν δεν βρει τον τρόπο να φτάσει σε όσους έχουν ανάγκη  τα προϊόντα της εργασίας της.

Να γιατί τα δίκτυο, ο δημοκρατικός προγραμματισμός της παραγωγής με την συμμετοχή και των καταναλωτών, ο σχεδιασμός της με την συμμετοχή των πολιτών,  μπορεί να είναι η άλλη νέα καινοτομία που θα ανοίξει τον νέο «ενάρετο κύκλο»

Η δουλειά της κυβέρνησης και η δική μας η δουλειά

Με την επίσκεψη του Αλ. Χαρίτση στη Λέσβο, παρουσιάστηκαν το σύνολο των δυνατοτήτων που σήμερα διατίθενται στην τοπική μας κοινωνία, όσον αφορά την στήριξη, μέσω των δημοσίων επενδύσεων της ανάπτυξης του νησιού μας.

Την επόμενη Τετάρτη, η Ρανια Αντωνοπούλου, θα παρουσιάσει τις νέες δυνατότητες που έχουν ήδη θεσμοθετηθεί και που αφορούν την ενίσχυση και κινητοποίηση του βασικού πυλώνα της που είναι το ανθρώπινο δυναμικό.

Είναι φανερό ότι σιγά – σιγά σχηματίζεται το απαραίτητο περιβάλλον έτσι ώστε να μπουν δυναμικά στο παιχνίδι της ανάπτυξης νέες δυνάμεις, αυτές  που μέχρι σήμερα δεν είχαν προνομιακή σχέση με την αγορά. Να μπουν στο παιχνίδι με τους δικούς τους όρους και όχι με τους όρους της αγοράς.

Και αυτό ακριβώς είναι το κλειδί της επιτυχίας ή της αποτυχίας: Με ποιο τρόπο δηλαδή, όλοι αυτοί οι άνθρωποι που σήμερα είναι «εκτός» και αισθάνονται τις δυνατότητες, τις εμπειρίες και τις γνώσεις τους να απαξιώνονται θα μπορέσουν να ενταχθούν σε ένα κίνημα «νέας ανάπτυξης», μιας ανάπτυξης που δεν θα δουλεύει για τους λίγους, αλλά για τους πολλούς;

Η ανάπτυξη τοπικών δομών σε επίπεδο χωριού, γειτονιάς και πόλης, που θα ενημερώνουν, θα βοηθάνε και θα στηρίζουν τις τοπικές κοινωνίες να γίνουν οι φορείς αυτής της «νέας ανάπτυξης», η ένταξη σε αυτές τις δομές των εμπειριών που η κοινωνία μας με την αυτενέργεια της έχει αποκτήσει όλα αυτά τα χρόνια, η διαφάνεια και ο κοινωνικός έλεγχος τους, ο δημοκρατικός και ανοιχτός προγραμματισμός της δράσης τους, με άλλα λόγια η πλατεία συμμετοχή του «κόσμου των από κάτω» σε αυτή την νέα αναπτυξιακή διαδικασία, είναι οι παράγοντες εκείνοι που μπορούν να παίξουν τον καθοριστικό ρόλο.

Αν, τελικά, η «δουλειά της κυβέρνησης» είναι να διαμορφώνει όλο εκείνο το θεσμικό πλαίσιο αλλά και τα κίνητρα που θα δίνουν χώρο και θα επιτρέπουν  στον «κόσμο των από κάτω», από αντικείμενα εκμετάλλευσης να γίνονται «συνειδητοί συλλογικοί παραγωγοί», η «δουλειά» αυτού του κόσμου, δηλαδή όλων εμάς, είναι να αξιοποιήσουμε και να διευρύνουμε τις νέες δυνατότητες που ανοίγονται, να είμαστε εμείς που θα γίνουμε τα υποκείμενα της «νέας ανάπτυξης» γιατί μόνο έτσι τα οφέλη της θα είναι για εμάς.

Αυτό θα είναι το στοίχημα μας.

 



/ Γραφές

(Δεν) γεννηθήκαμε έτσι

/ Γραφές

Χρυσά παιδιά…

/ Editorial

Ο παπάς από το Κεράμι…

Tags:

Στην ίδια ενότητα