27 Μαρτίου 2016 | Οι Έννοιες και τα Πράγματα |

Απομεγέθυνση

Η απομεγέθυνση (ή εναλλακτικά, η οικονομική αποκλιμάκωση) αφορά τη μείωση της χρήσης των φυσικών πόρων και την αναμόρφωση του τρόπου διαχείρισης της οικονομίας.

degrowth

Όποιος πιστεύει ότι μια εκθετική οικονομική μεγέθυνση μπορεί
να διαρκέσει για πάντα σε ένα κόσμο πεπερασμένο, είναι ή τρελός ή οικονομολόγος.
Kenneth Boulding

Η έννοια (degrowth) πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τον ρουμανικής καταγωγής Αμερικανό οικονομολόγο Nicholas Georgescu-Roegen (1971), πρωτεργάτη της βιοοικονομίας και καθιερώθηκε τη δεκαετία του 1970 (decroissance) από τους Γάλλους οικονομολόγους και αντιωφελιμιστές (André Gorz, Serge Latouche, ομάδα περιοδικού MAUS κ.ά.) και αποτελεί σήμερα κεντρική έννοια των οπαδών της ριζοσπαστικής εναλλακτικής οικονομίας. O Georgescu-Roegen τόνιζε ότι ακόμη και κάτω από συνθήκες μηδενικής μεγέθυνσης, ο συνεχιζόμενος ρυθμός κατανάλωσης των  φυσικών πόρων θα κατέληγε στην εξάντλησή τους. Όπως υπογραμμίζει ο André Gorz, το να πιστεύει κανείς ότι η οικονομική μεγέθυνση μπορεί να αυξήσει την ευμάρεια του ανθρώπου  αποτελεί έλλειψη ρεαλισμού και αυταπάτη.

Η απομεγέθυνση (ή εναλλακτικά, η οικονομική αποκλιμάκωση) αφορά τη μείωση της χρήσης των φυσικών πόρων και την αναμόρφωση του τρόπου διαχείρισης της οικονομίας. Βασίζεται στην άποψη ότι η συνεχής και αέναη μεγέθυνση της οικονομίας είναι αδιέξοδη καθώς το κέρδος γίνεται αυτοσκοπός, δεν στοχεύει στην ευημερία και ευμάρεια της κοινωνίας στο σύνολό της,  ενισχύοντας τη ψευδαίσθηση ότι η κοινωνική κινητικότητα μπορεί να επιτευχθεί δίχως αναδιανομή του πλούτου.

Η μεγέθυνση έχει πάψει προ πολλού να αυξάνει τη συλλογική ευημερία. Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) δεν αποτελεί μέτρο της ευημερίας καθώς μετρά αποκλειστικά τη μεγέθυνση (την παραγωγή και πώληση των εμπορευματικών αγαθών και υπηρεσιών) και δεν διακρίνει τις οικονομικές δραστηριότητες που αυξάνουν από αυτές που μειώνουν, την κοινωνική ευημερία. Αγνοεί δηλαδή τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει σε άλλου είδους «αγαθά»: οικοσύστημα, υγεία, ισότητα, δικαιοσύνη, δημοκρατία, κοινωνικές σχέσεις…θεωρώντας ότι η αύξηση του υλικού πλούτου μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο εις βάρος άλλων ποιοτικών πόρων.

Από την άλλη, οι διάφοροι τρόποι μέτρησης της ευημερίας δείχνουν ότι η μεγέθυνση από ένα σημείο και πέρα δεν βελτιώνει την ευημερία. Το κόστος της μεγέθυνσης περιλαμβάνει πολλά αρνητικά φαινόμενα, όπως υποβάθμιση και ρύπανση του περιβάλλοντος, υποβάθμιση της φυσικής και ψυχολογικής υγείας, σπατάλη, αύξηση των ωρών εργασίας, ανεργία, εντατικοποίηση του ανταγωνισμού κ.ά.  Εξάλλου η μεγέθυνση στηρίζεται στην άνιση ανταλλαγή πόρων και υλών. Το ουσιαστικό όμως είναι ότι η μεγέθυνση είναι οικολογικά ανέφικτη. Σήμερα η μεγέθυνση, εκτός του ότι δεν προσφέρει πλέον κοινωνικά και οικολογικά πλεονεκτήματα, γίνεται ολοένα και δυσκολότερο πλέον να συντηρηθεί

Οι οπαδοί της απομεγέθυνσης αντιτίθενται τόσο στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές όσο και στον καπιταλισμό γενικότερα. Θεωρούν ότι η προώθηση της απομεγέθυνσης δεν αποτελεί απλώς οικονομικό ζήτημα, αλλά συμπλέει με τη αναδιάρθρωση της κοινωνίας στο σύνολό της με την πριμοδότηση της πολιτικής συζήτησης και διαμάχης γύρω από τις συλλογικές επιλογές που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες και τη διαμόρφωσης νέων (αντικαπιταλιστικών) μοντέλων κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης. Η απομεγέθυνση αποτελεί προσπάθεια απαγκίστρωσης από τον οικονομισμό, οραματίζεται μια διαφορετική, όχι απλώς αποκλιμακωμένη, οικονομική οργάνωση, μια διαφορετική οργάνωση της κοινωνίας σε ό,τι αφορά τις κοινωνικές σχέσεις, τη διαχείριση του χρόνου, την αλληλεγγύη, την κοινωνικότητα, τα κοινά, το ευ ζην.

Πολύ ορθά ο S. Latouche υποστηρίζει την άποψη ότι η όλη προσπάθεια της αποκλιμάκωσης, απομεγέθυνσης, της οικονομίας οφείλει να παλέψει προς την κατεύθυνση της αλλαγής των αξιών. Οι κινητήριες δυνάμεις της κοινωνίας της κατανάλωσης, λ.χ., είναι η διαφήμιση, η οποία δημιουργεί την κατανάλωση, η πίστωση, που την πραγματώνει και η ολοένα επιταχυνόμενη απαξίωση και παλαίωση των προϊόντων, που την ανανεώνει. Ο Latouche προτείνει τρεις στρατηγικές για την αντιμετώπιση της υπερκατανάλωσης: την επαναξιολόγηση και την αλλαγή των αξιών, κλειδί για κάθε αλλαγή, τη μείωση, κλειδί για κάθε απομεγέθυνση και την επανατοπικοποίηση. Η επανατοπικοποίηση, η χωροταξικ,ή δηλαδή, αναδιάταξη αναφέρεται στην αναδιοργάνωση της παραγωγής και κατανάλωσης σε περιφερειακό επίπεδο (τοπικοποίηση), τη μείωση των υλικών εξαγωγών και εισαγωγών στο ελάχιστο, την κάλυψη των αναγκών, αλλά και τη διαχείριση των  αποβλήτων, πράγμα που θα μειώσει δραστικά το ενεργειακό και οικολογικά αποτύπωμα.

Οι οπαδοί της απομεγέθυνσης αντιτίθενται και στη λεγόμενη «αειφόρο ανάπτυξη», έννοια κατεξοχήν οξύμωρη κατά τον S. Latouche. Η λεγόμενη αειφόρος ανάπτυξη αποπολιτικοποιεί τα οικολογικά προβλήματα ανάγοντάς τα σε θέματα τεχνικής και τεχνολογίας (Paul Aries). Η διαχείριση του μέλλοντος της κοινωνίας είναι πολιτικό ζήτημα και όχι τεχνοκρατικό, κατά συνέπεια απαιτεί πολιτικές αποφάσεις και προτάγματα. Η αειφόρος ανάπτυξη, όπως δείχνουν τα πράγματα (πχ. το πρωτόκολλο του Κιότο), αφορά κυρίως την προσαρμογή των οικολογικών λύσεων στις ανάγκες του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και της κερδοφορίας.

Εδώ καραδοκεί ένας κίνδυνος: Η εγκατάλειψη της διαλεκτικής σκέψης και η αναγωγή των πάντων  σε μία πλευρά των πραγμάτων. Οι σοσιαλιστικές και αριστερές εκείνες συλλογικότητες που πιστεύουν ότι μπορεί να κατακτηθεί η ισότητα σε συνθήκες μεγέθυνσης, δεν κάνουν παρά να διαιωνίζουν τις (καπιταλιστικές) αξίες, τον τρόπο ζωής και τα κοινωνικά πρότυπα των δυτικών κυρίως μεσαίων τάξεων. Από την άλλη πλευρά, ορισμένα από τα κινήματα που υπερασπίζονται το όραμα της απομεγέθυνσης ρέπουν προς μια ρομαντική εν πολλοίς επιστροφή στη φύση στη βουκολική ζωή (τύπου Walden), μια φυγή από το καπιταλιστικό σύστημα, ή θρησκευτικοποιούν τον όλο προβληματισμό (με έντονα και ξεκάρφωτα στοιχεία ινδικής μεταφυσικής).

Αυτό που χρειάζεται είναι μια διαλεκτική σύλληψη της πραγματικότητας, των συγκυριών, των πολιτισμικών και ιστορικών ιδιαιτεροτήτων και ταυτόχρονα μια από τα κάτω προώθηση του οράματος της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής αλλαγής. Όπως τονίζει ο E. Morin πρέπει να : «Η κατεύθυνση μεγέθυνση/απομεγέθυνση σημαίνει ότι πρέπει να αυξήσουμε τις υπηρεσίες, τις πράσινες ενέργειες, τις δημόσιες συγκοινωνίες, την πλουραλιστική οικονομία, επομένως την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, τις διευθετήσεις που αποσκοπούν στον εξανθρωπισμό των μεγαλουπόλεων, την αγροκτηματική  και βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία, αλλά και να μειώσουμε τους καταναλωτικούς εθισμούς, τα βιομηχανοποιημένα τρόφιμα, την παραγωγή μη επισκευάσιμων αντικειμένων μιας χρήσης, την κυριαρχία των μεσαζόντων (ιδιαίτερα των υπεραγορών) πάνω στην παραγωγή και την κατανάλωση».



/ Γραφές

#ΕπόμενηΜέρα

Tags:

Στην ίδια ενότητα