ΤΑ ΜΠΛΟΚΙΑ

Ειδήσεις και αναλύσεις από τη Λέσβο και την Ελλάδα με αριστερή ματιά!

Δεύτερο Θέμα Πολιτισμός

Παρουσίαση του βιβλίου της Τζώρτζιας Ρασβίτσου

Από την κριτική του ματιά του Δημήτρη Μπουζάρα στο λογοτεχνικό περιοδικό «Θεματοφύλακες λόγω τεχνών«.

Η μικρή Μαργαρίτα μάς μεταφέρει στα χρόνια της Επταετίας, σε μια Ελλάδα που αλλού πατούσε και αλλού βρισκόταν, όλα μεταλλάσσονταν, άλλαζαν, εκπολιτίζονταν και τελικώς παρέμειναν ίδια, αν όχι χειρότερα.

Μας περιγράφει μια αντιπροσωπευτική μικρογραφία της κοινωνίας της Ελλάδας, που άλλαζε τα ενδύματά της φορώντας τα ίδια εσώρουχα, με τα στερεότυπα και τους εκπροσώπους αυτών -αλλά και των σκοτεινών εποχών- να την ταλαιπωρούν, να την κρατούν δεμένη γερά ακόμη και σήμερα.

Στέρεα τυπωμένα, στέρεα τυπωμένοι στο μυαλό, τη σκέψη και τη συνείδηση, παίρνοντας με τα χρόνια και την επανάληψη πολλές φορές τη θέση της αλήθειας, τη θέση του φωτός. Άλλωστε γνωρίζουμε -και πολύ πριν από εμάς οι καρπωτές της εξουσίας γνώριζαν- πως το επαναλαμβανόμενο ψέμα ο εγκέφαλος το εκλαμβάνει από ένα σημείο και μετά, ως αληθές.

Τη μέρα τον διαλύουμε σε κομμάτια, το βράδυ κρυφά μόνος του τα συναρμολογεί, και την άλλη μέρα πάλι τον ξαναδιαλύουμε.  Και αυτό το λέμε συνύπαρξη. Η ζωή του ενός αρπάζει ό,τι μπορεί, ό,τι πολυτιμότερο βρίσκει στη ζωή του άλλου: την πίστη, την αγάπη, τη σκέψη, τα όνειρα. Και ‘γω γουστάρω να τον κλέβω.

Με ανεπτυγμένη αίσθηση και ενσυναίσθηση, σχολιάζει, αποδομεί με ενήλικη λογική και παιδική αφέλεια, αθωότητα και ευαισθησία, τα κακώς κείμενα της ελληνικής αστικής κοινωνίας των αρχών της δεκαετίας του ΄70.

Μαργαρίτα, γης μαδιάμ

Μια περιγραφική και αναλυτική ματιά στις συμπεριφορές, στις καταστάσεις, στο ψυχικό κόσμο των ενήλικων μέσα από το πρίσμα ενός μικρού παιδιού.  Ψάχνει αδίκως  να βρει την ενήλικη λογική, η οποία πολλές φορές υπάρχει μόνο κατ’ όνομα και όλα θυσιάζονται στο βωμό της λογικής του πάθους, του συμφέροντος με οποιοδήποτε ονοματεπώνυμο και αν βαπτιστούν και κατευθύνονται από αυτά.

Μέσα από αυτή την εξαιρετική ανάλυση των χαρακτήρων, παρελαύνουν από τις σελίδες του βιβλίου χαρακτηριστικά πρόσωπα, περνούν όλοι, παπάδες, γείτονες, αστυνομικοί, συμμαθητές, γιαγιάδες, εκπαιδευτικοί, εκπρόσωποι της εκκλησίας, νταβατζήδες και φυσικά μητέρες και πατέρες που απλώς υπογράφουν σύμφωνα συνύπαρξης, κοινής διαβίωσης, κοινωνικών συμβάσεων.

Ούτε οι μεν ούτε οι δε κοιτούν ούτε τα ψιλά ούτε τα κεφαλαία γράμματα αυτών που υπογράφουν -μια συνήθεια που μας χαρακτηρίζει ακόμη και σήμερα. Αποτέλεσμα, μια ζωή χαμένη, ανούσια, ημιτελής και ακρωτηριασμένη, χαμένες ζωές στο γαϊτανάκι της καθημερινότητας και η Μαργαρίτα στη μέση, να παίζει με τα παιδικά της όνειρα παιχνίδια, κλέφτες και αστυνόμους, να ακροβατεί ανάμεσα στο φωτεινό παιδικό κόσμο και στον σκοτεινό ενήλικο παραλογισμό.

Να σας πω κι ένα άλλο μυστικό; Κρύβουμε λεφτά! Κάτω από το στρώμα της γιαγιάς. Τα λεφτά που της δίνει ο μπαμπάς για ταξί εμείς δεν τα ξοδεύουμε, αφού εμάς μας αρέσει να περπατάμε. Άμα κουραζόμαστε, καθόμαστε. Σ΄ ένα πεζούλι, σ΄  ένα παγκάκι, όπου βρούμε. Άσε που η γιαγιά έχει πολλούς φίλους και όλο και κάποιος μας παίρνει με το  αυτοκίνητο. Τα μαζεύουμε  λοιπόν «για ώρα ανάγκης».

Ο ρόλος και η συμπεριφορά των ανθρώπων της εκκλησίας, οι κανόνες και η τήρησή τους, οι ασφυκτικοί μονόλογοι των ενηλίκων, η δικαιοσύνη, ο εκφασισμός, ο εθνικισμός, το προσφυγικό, οι χαμένες ψευδαισθήσεις, τα χαμένα όνειρα, δε θα μπορούσαν να ξεφύγουν από την κριτική ματιά της, όλα περνούν από το μάτι της ιεράς εξέτασης της μικρής Μαργαρίτας και δίνονται πασπαλισμένα με μια υποβόσκουσα δόση ευφυούς και ευγενούς παιδικής ειρωνείας.

Αδιέξοδα κυνηγούν τους ήρωες, αδιέξοδα εποχής, αδιέξοδα σχέσης, αδιέξοδα συμπεριφορών και πεποιθήσεων, και συρρικνώνουν την ευτυχία, τη χαρά των ενήλικων-ανηλίκων της ιστορίας.

Μόνο όταν βρέχει καθόμαστε μέσα. Τότε η γιαγιά μου δίνει εφημερίδες και μου λέει: «όπου βλέπει αυτόν το φαλακρό, κόβε τον». Ξέρετε ποιος είναι ο φαλακρός; Ο Παττακός! Έτσι περνάω τη μέρα μου κόβοντας την κασίδα του και γεμίζω το χαλί χαρτάκια χαρτάκια.

Είναι ένα καλογραμμένο και δύσκολο όσον αφορά τη θεματολογία βιβλίο, που αναδεικνύει περίτρανα τη συγγραφική ευφυΐα της Τζώρτζιας Ρασβίτσου, η οποία μέσα από το πρίσμα μιας ανήλικης καυτηριάζει παλιές πληγές, τονίζει πως το πέπλο της εξέλιξης και του πολιτισμού είναι εύκολο να φύγει με ένα απαλό φύσημα και τότε τα βαριά ρούχα μιας άλλης εποχής κάνουν και πάλι την εμφάνισή τους, όσο και να τα κρύψεις είναι εκεί, και αυτό γιατί έχουν γίνει ένα με το σώμα που τόσα χρόνια τα φορά.

Κάθε βράδυ κάθεται στο παράθυρο και καπνίζει. Κοιτάζει άραγε τον ουρανό η κάτω; Δεν αναρωτιέμαι τι σκέφτεται. Ξέρω. Κάθε βράδυ μαζεύει τα κομμάτια του, τα συναρμολογεί για να είναι έτοιμος για την επόμενη μέρα. 

Η Μαργαρίτα φυσά κοροϊδευτικά και διώχνει το πέπλο, αποκαλύπτει τον τάχα καθωσπρεπισμό, τον τάχα αντιρατσισμό, τον τάχα συντηρητισμό και όλα τα τάχα που έχτισαν αυτή τη χώρα και είναι απορίας άξιο είναι πώς κρατιέται ακόμη.

Συνεχώς «κουνιέται, τρίζει» όπως χαρακτηριστικά σημειώνει σε ένα σημείο στο βιβλίο, «όλα κουνιούνται και τίποτα δεν πέφτει», λέμε και εμείς καμιά φορά για να δώσουμε κουράγιο στον εαυτό μας λέγοντας ένα ψεματάκι ακόμη. 

Η απάντηση έρχεται και πάλι μέσα από το βιβλίο: «Κούνια που σας κούναγε…» και αποκαλύπτει το πραγματικό πρόσωπο-προσωπείο της κοινωνίας, μιας κοινωνίας που ακόμη βαριανασαίνει, αγκομαχά, ακόμη ψάχνει και ψάχνεται χαμένη στα δήθεν, στα πρέπει, στα τάχα και στα μη.

Μαργαρίτα, γης μαδιάμ

Η Τζώρτζια Ρασβίτσου έδωσε απλόχερα και γενναιόδωρα πολλές δόσεις αυθεντικού χιούμορ. Διαβάζεται ευχάριστα, πιάνει από το χέρι τον αναγνώστη και δεν τον αφήνει πάρα στην τελευταία σελίδα του βιβλίου, ικανοποιημένο από την ανάγνωση ενός εξαιρετικού κειμένου από όποια πλευρά και να το εξετάσει κανείς. Σου δίνει την αίσθηση του χρόνου και του τόπου με τρόπο τόσο άμεσο όσο και ένα διεξοδικό ταξίδι στο χρόνο.

Για να γίνει όμως το όνειρο αυτό πραγματικότητα, πρέπει να είναι ένα γερό και υγιές σκυλί. Ένα καθαρό σκυλί. Ένα όμορφο σκυλί. Ένα υπάκουο σκυλί. Ένα καταδεχτικό σκυλί. Ένας καλός φύλακας για το σπίτι. Ένας πιστός φίλος για το αφεντικό. Με αλλά λόγια, αυτός είναι σήμερα ο στόχος της ζωής μου: να γίνω ένα τέλειο σκυλί.

Μια τεθλασμένη ματιά στην ελληνική πραγματικότητα του παρελθόντος μας και όχι μόνο, ένας γρήγορος αλλά ουσιαστικός περίπατος σε μία ολόκληρη εποχή. Ένα πολύ ευχάριστο, κριτικό και αφηγηματικού χαρακτήρα κείμενο, γλυκό, μελαγχολικό, αισιόδοξο, ρεαλιστικό, με δική του αυτόνομη λογοτεχνική αξία.

Η Μαργαρίτα μάς βάζει απέναντι στα λάθη και στα πάθη μας, στις αποφάσεις, στα νομίζω, στα είμαι σίγουρος, και μας αφήνει να κολυμπήσουμε βαθιά, μόνοι με τις σκέψεις μας, ξανά και ξανά, μέσα από μια συγκλονιστική αφήγηση. Όταν αυτή κρίνει έρχεται, μας δίνει το χέρι για να μας ξαναβγάλει στο φως, στην αλήθεια. Τότε βλέπουμε πραγματικά πως το φως δεν είναι όπως το είχαμε συνηθίσει, έχει μια λάμψη διαφορετική, αυτή της πραγματικής αλήθειας – είναι τόσο αναπάντεχα απλό, καθαρό και αυθεντικό όσο και η πραγματική γνώση.