25 Οκτωβρίου 2018 | Κάθε μέρα |

Λέσβος: Ο «παλιός κόσμος καταρρέει»…

Αν η ύπαρξη τοπικών παραγωγικών συμπλεγμάτων επέβαλε και την κουλτούρα συνεργασίας ανάμεσα στους διαφορετικούς παραγωγούς, η ανεξάρτητη δραστηριότητα που κυριάρχησε στη συνέχεια στο νησί, είχε σαν αποτέλεσμα την δημιουργία, ουσιαστικά, πολλών «μικρών στεγανών» και «κυκλωμάτων». Αυτό με την σειρά του οδήγησε στην ανάπτυξη πολλών και διακριτών μεταξύ τους «τοπικών κέντρων επιρροής», που μερικές φορές έχουν ακόμα και ανταγωνιστικά μεταξύ τους συμφέροντα.

Το τέλος μιας ιστορικής συμμαχίας

Αν υπάρχει κάτι που ανέδειξε η οικονομική κρίση, είναι οι αναγκαίες νέες τομές που πρέπει να γίνουν στην αυτοαπασχόληση και της μικροεπιχειρηματικότητα, έτσι όπως τουλάχιστον την έχουμε γνωρίσει στην Ελλάδα.

Αυτή αναπτύχθηκε στη χώρα μας κυρίως μετά τον πόλεμο, μέσα στα πλαίσια ενός ιδιότυπου «συμβολαίου» ανάμεσα στο μεγάλο και το μικρό κεφάλαιο. Οι μεταπολεμικές διαδικασίες αναπαραγωγής του ελληνικού καπιταλισμού  σε μια χώρα με μεγάλο αριθμό πολιτών «εκτός συστήματος», ώθησε το «μεγάλο κεφάλαιο» να δώσει «άφθονο χώρο στο «μικρό».

Αυτό έγινε κλείνοντας ταυτόχρονα τα μάτια στην έξω από τη λογική της αγοράς δραστηριοποίησή του. Η φοροδιαφυγή,  η χρήση δημοσίου χώρου, αργότερα οι ελαστικές μορφές εργασίας είναι μερικά από τα προνόμια που απολάμβανε το «μικρό κεφάλαιο», εξαργυρώνοντας με αυτό τον τρόπο την στρατηγική του συμμαχία με το μεγάλο.

Η κρίση και τα μνημόνια ήλθαν να δώσουν τέλος σε αυτή τη συμμαχία. Οι ανάγκες επιβίωσης του συστήματος την έσπασαν. Μετά το κόσμο της εργασίας, που πρώτος πλήρωσε το βάρος της κρίσης, ήλθε η σειρά του «μανάβη και του μπακάλη». Μεγάλα τμήματα του μικρού κεφαλαίου προλεταριοποιήθηκαν και βγήκαν στο περιθώριο.

Από τη μεγάλη εικόνα στη μικρή

Αυτό πάνω κάτω έγινε και στη Λέσβο, με μια  σημαντική όμως διαφορά: Ο καπιταλισμός των «μεγάλων εμπορικών οίκων» και της βιομηχανίας, χαρακτηριστικό γνώρισμα της προπολεμικής λεσβιακής αστικής κοινωνίας, κατέρρευσε μετά τον πόλεμο και σταδιακά έδωσε τη θέση του στην κυριαρχία «των μικρών». Οι μικρομεσαίοι έγιναν οι κυρίαρχοι του τοπικού οικονομικού και κοινωνικού παιχνιδιού.

Μαζί με την κατάρρευση των μεγάλων επιχειρήσεων κατέρρευσαν και τα δίκτυα που είχαν σχηματιστεί, είτε τοπικά είτε διεθνή είτε ακόμα και ενδονησιωτικά. Με αυτό τον τρόπο περάσαμε και από την ύπαρξη τοπικών παραγωγικών συμπλεγμάτων σε απομονωμένες μεταξύ τους δραστηριότητες, που μικρές ή ακόμα και ανύπαρκτες σχέσεις έχουν μεταξύ τους. Οι βασικές συνεργασίες τους βρίσκονται εκτός νησιού παίρνοντας κυρίως τη μορφή «προμηθευτή – πελάτη».

Αν η ύπαρξη τοπικών παραγωγικών συμπλεγμάτων επέβαλε και την κουλτούρα συνεργασίας ανάμεσα στους διαφορετικούς παραγωγούς, η ανεξάρτητη δραστηριότητα που κυριάρχησε στη συνέχεια στο νησί, είχε σαν αποτέλεσμα την δημιουργία, ουσιαστικά, πολλών «μικρών στεγανών» και «κυκλωμάτων». Αυτό με την σειρά του οδήγησε στην ανάπτυξη πολλών και διακριτών μεταξύ τους «τοπικών κέντρων επιρροής», που μερικές φορές έχουν ακόμα και ανταγωνιστικά μεταξύ τους συμφέροντα.

Ένα σημαντικό παράγωγο αποτέλεσμα είναι το γεγονός ότι αυτή την τοπική κυριαρχία τους, οι μικρομεσαίοι, δεν την αντλούν πια από την έκθεση και την υπεροχή τους στις αγορές του εξωτερικού ή σε ευρύτερες αγορές, όπως έκανε το παλιό λεσβιακό κεφάλαιο.

Η εσωστρέφεια, ο συντηρητισμός, η άρνηση έκθεσης σε ρίσκα έγιναν τα βασικά  χαρακτηριστικά μιας τάξης που αντλεί το κοινωνικό της στάτους από την «τοπική υπεροχή» που απόκτησε.

Κρίση «ηγεμονίας» και η τομή της κυβέρνησης της αριστεράς

Η μεγάλη κρίση που βιώνουμε, βρήκε απροετοίμαστους τους μικρούς επιχειρηματίες του νησιού ακριβώς σε αυτό: Γαντζωμένοι σε πρακτικές τους παρελθόντος, που μπορεί τότε να τους ωφελούσαν αλλά τώρα είναι άχρηστες, δεν  μπορούν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Οι μικρομεσαίοι δεν μπορούν πια να είναι οι «ηγεμονεύουσες τάξεις» το νησιού.

Από την άλλη όμως ούτε το μεγάλο κεφάλαιο μπορεί να διεκδικήσει, τώρα πια, αυτόν τον ρόλο.  Όχι τόσο γιατί δεν υπάρχει, αλλά κυρίως γιατί οι αλλαγές που μεσολάβησαν στην σύνθεση του τοπικού παραγωγικού δυναμικού ουσιαστικά εξαφάνισαν τους μεγάλος αριθμούς  του αναγκαίου προς εκμετάλλευση εργατικού δυναμικού. Με άλλα λόγια, το μεγάλο κεφάλαιο στο νησί, δεν μπορεί να παράγει και να καρπωθεί εκείνη την ποσότητα υπεραξίας που του είναι αναγκαία για την αναπαραγωγή του.

Με αυτό τον τρόπο, όπως όλες οι κρίσεις έτσι και αυτή βιώνουμε εκφράζεται στο νησί μας ως κρίση ηγεμονίας. Με άλλα λόγια «οι παλιές κυρίαρχες τάξεις» δεν έχουν την δυνατότητα και δεν  μπορούν να διαμορφώσουν και να προβάλλουν ένα αφήγημα πειστικό, ικανό να κατακτήσει τη συναίνεση του κόσμου της εργασίας και θα αφορά το μέλλον του νησιού.

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που έχουν επενδύσει στο «προσφυγικό» όχι σαν ¨αναπτυξιακή πρόταση» και ενδεχομένως ευκαιρία (που για πολλούς από αυτούς είναι) αλλά ως «θέμα συσπείρωσης» μέσω του οποίου μπορούν να κατακτήσουν ξανά την τοπική ηγεμονία 

Τούτων δοθέντων η κυβέρνηση της αριστεράς έρχεται να κάνει μια ουσιαστική τομή στο πώς μπορούν να εξελιχθούν τα πράγματα στο νησί μας

Από τη μια με όλο το πλέγμα των θεσμικών και χρηματοδοτικών πρωτοβουλιών που διαμορφώνει, δίνει χώρο στον κόσμο της εργασίας να διεκδικήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην μελλοντική ανάπτυξη, με όρους όμως που πρώτα και κύρια ικανοποιούν τις δικές του ανάγκες.

Από τη άλλη με την νησιωτική της πολιτική απελευθερώνει τον κόσμο του νησιού από καταναγκασμούς και υποχρεώσεις που μέχρι τώρα είχε

Ο συνδυασμός αυτών των δύο παραμέτρων δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα, που στην εξέλιξή του, μπορεί να είναι αυτό που θα καθορίσεις την πορεία του νησιού από εδώ και πέρα.

 

(πηγή φώτο: «Εικαστικά δοκίμια»)

Print Friendly, PDF & Email



/ Editorial

Ένα βήμα

Tags: